Nessebar (Nesebyr) – Co warto zobaczyć? Zabytki, atrakcje i plaże

Nessebar, położony obok Słonecznego Brzegu i 30 km od Burgas, na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego, to jedno z najstarszych miast Europy i prawdziwa perła Bałkanów. Dzięki swoim malowniczym zabytkom, urokliwym uliczkom oraz pięknym plażom przyciąga zarówno miłośników historii, jak i turystów szukających relaksu. Spędzając wczasy w Bułgarii (np. w kurortach w Słonecznym Brzegu) warto odwiedzić stary Nesebyr. Oto najważniejsze zabytki, ciekawe miejsca i plaże Nessebaru, perły Morza Czarnego.

Pierwsze ślady osadnictwa na terenie Nessebaru datuje się na około 2000 rok p.n.e., kiedy na tych terenach żyli Trakowie. Założyli oni osadę zwaną Mesembria. W VII wieku p.n.e. miasteczko zostało skolonizowane przez Greków z Megary, stając się ważnym ośrodkiem handlowym i portowym. W tym okresie Nessebar zyskał własną monetę, a jego wpływy handlowe obejmowały całe wybrzeże Morza Czarnego.

W I wieku p.n.e. Mesembria została podbita przez Rzymian i włączona do Imperium Rzymskiego. Po upadku Rzymu miasto znalazło się w rękach Bizancjum, co miało duży wpływ na jego rozwój kulturalny i religijny. Nessebar stał się ważnym ośrodkiem chrześcijaństwa, a liczne cerkwie budowane w tym okresie są świadectwem jego sakralnego znaczenia.

W IX wieku Nessebar, znane już pod słowiańską nazwą Nesebyr, stało się częścią Pierwszego Państwa Bułgarskiego. W okresie panowania cara Symeona Wielkiego miasto przeżywało rozkwit gospodarczy i kulturalny. Był to także czas intensywnej budowy cerkwi, które są dziś największymi atrakcjami turystycznymi miasta.

W 1453 roku Nessebar, podobnie jak większość Bałkanów, został zajęty przez Imperium Osmańskie. Pod rządami tureckimi miasto zaczęło tracić na znaczeniu. W XIX wieku Nesebyr stał się niewielkim, aczkolwiek ważnym portem rybackim. W 1878 roku Bułgarzy uwolnili miasto spod panowania tureckiego. Zaczęto tu wznosić nowe budowle w charakterystycznym bułgarskim stylu.

Dziś Nessebar jest nie tylko popularnym ośrodkiem turystycznym nad Morzem Czarnym, ale również świadectwem długiej historii, która łączy w sobie wpływy trakijskie, greckie, rzymskie, bizantyjskie i bułgarskie. W 1983 roku Stare Miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, co dodatkowo podkreśliło jego unikalny charakter i wartość historyczną. 

Na przesmyku stoi zabytkowy młyn (wiatrak), który jest symbolem miasta oraz stanowi umowną granicę pomiędzy starym a nowym Nesebyrem.

Stare Miasto w Nessebarze

Spędzając wakacje w Bułgarii warto zwiedzić Stare Miasto Nessebaru. Jest ono prawdziwą skarbnicą zabytków i architektonicznych perełek. Jego wąskie brukowane uliczki pełne są klimatycznych domów z czasów bułgarskiego odrodzenia narodowego, które zachowały się w doskonałym stanie.

Nessebar jest nazywany “miastem czterdziestu cerkwi”, a choć wiele z nich to dziś ruiny, zachowały one niezwykły urok. Pozostałości starożytnych murów miejskich przypominają o strategicznym znaczeniu Nessebaru jako fortecy chroniącej wybrzeże Morza Czarnego. Warto zobaczyć zachowane bramy i fragmenty fortyfikacji. Charakterystyczne dla Nessebaru są dwupiętrowe domy o drewnianych górnych kondygnacjach, które wystają nad wąskie uliczki. Zachowało się tu wiele takich budynków, a niektóre z nich pełnią dziś funkcję muzeów, galerii sztuki czy sklepów z pamiątkami.

Stare Miasto w Nessebarze to nie tylko zabytki, ale również unikalna atmosfera. Wąskie uliczki pełne są klimatycznych restauracji, kawiarni i sklepików z lokalnym rękodziełem. Można tu spróbować tradycyjnej bułgarskiej kuchni oraz owoców morza w jednej z knajpek z widokiem na morze, spacerować po malowniczych nabrzeżach, a także podziwiać zachody słońca nad morzem.

Polecany artykuł: Co warto zjeść w Bułgarii? Odkryj smaki kuchni bułgarskiej

Półwysep, na którym znajduje się Stare Miasto Nesebyr połączony jest z lądem wąską groblą, co ułatwia dostęp zarówno pieszo, jak i samochodem. W okolicy znajduje się kilka parkingów, ale w szczycie sezonu warto rozważyć przyjazd komunikacją miejską, aby uniknąć problemów z parkowaniem. Jeżeli wypoczywasz w jednym z kurortów w Warnie, Albenie, Złotych Piaskach lub St Contstantine i Helena możesz skorzystać z wycieczki z przewodnikiem z odbiorem z hotelu.

Muzeum Archeologiczne

Tuż za starożytnymi murami miejskimi, które kiedyś otaczały całe miasto, znajduje się Muzeum Archeologiczne. Zostało ono założone w 1956 roku i prezentuje historię i kulturę starożytnego miasta. Budynek, w którym mieści się muzeum jest nowoczesny i doskonale dostosowany do potrzeb zwiedzających, co pozwala na komfortowe oglądanie zgromadzonych eksponatów.

Muzeum Archeologiczne w Nessebarze prezentuje bogaty zbiór artefaktów, które pochodzą z różnych okresów historycznych — od czasów starożytnych Traków, przez okres grecki, rzymski, aż po średniowiecze. Zbiory te ilustrują różnorodność kulturową, która przez wieki kształtowała to miasto. 

Wśród najważniejszych eksponatów można zobaczyć m.in. starożytne monety, ceramikę i amfory, biżuterię i przedmioty codziennego użytku, freski i mozaiki oraz kolekcję ikon. Jednym z najciekawszych eksponatów w muzeum jest kamienny stel grecki z IV wieku p.n.e., na którym widnieje inskrypcja opisująca sojusz między miastami Mesembria (dzisiejszy Nessebar) i Apollonia (obecnie Sozopol). Ten dokument jest jednym z nielicznych zachowanych dowodów na polityczne relacje między miastami-państwami w tamtym okresie.

Po zwiedzeniu Muzeum Archeologicznego i opuszczeniu budynku warto skierować się w prawo i ulicą Chayka dotrzeć do ulicy Andzhelo Ronkali. Po drodze można zobaczyć Twierdzę Nessebar oraz Starą Kotwicę w okolicy portu rybackiego. Po kilkunastu metrach warto skręcić w lewo w ul. Ribarską, która zaprowadzi nas do Cerkwi św. Jana Aliturgetos. 

Cerkiew św. Jana Aliturgetos

Jednym z najcenniejszych zabytków w Starym Mieście w Nessebarze jest Cerkiew św. Jana Aliturgetos. Cerkiew położona jest na malowniczym klifie tuż nad Morzem Czarnym. Stanowi wspaniały przykład średniowiecznej architektury bizantyjskiej na bułgarskim wybrzeżu.

Cerkiew została zbudowana w XIII-XIV wieku, w czasach, gdy Nessebar znajdował się pod panowaniem tureckim. Nazwa “aliturgetos” pochodzi z języka greckiego i oznacza “niepoświęcona”. Według legendy cerkiew nigdy nie została oficjalnie konsekrowana, ponieważ w trakcie jej budowy jeden z pracujących robotników zginął na placu budowy. W związku z tym świątynia nie mogła być używana do odprawiania nabożeństw.

W XV wieku po zdobyciu Nessebaru przez Turków Osmańskich cerkiew została opuszczona, a z czasem uległa stopniowemu niszczeniu. Trzęsienie ziemi, które nawiedziło region w XIX wieku, dodatkowo uszkodziło budowlę, co pozostawiło ją w stanie ruiny, którą można podziwiać obecnie.

Idąc dalej ulicą Ribarską dotrzemy do kolejnego zabytku Nessebaru — Cerkwi św. Szczepana. 

Cerkiew św. Szczepana

Jedną z najlepiej zachowanych świątyń w Nessebarze jest Cerkiew św. Szczepana, zwana również Nową Metropolią. Została zbudowana w XI wieku, ale jej obecny wygląd pochodzi z przełomu XIII-XIV wieku, kiedy to była rozbudowywana i upiększana. Początkowo pełniła funkcję katedry biskupiej dla lokalnej metropolii.

W XVIII wieku cerkiew przeszła gruntowną renowację, a wnętrze zostało bogato ozdobione freskami, które do dziś zachwycają swoją szczegółowością i zachowaną intensywnością barw. Dzięki historycznej wartości i artystycznym walorom, cerkiew św. Szczepana została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Cerkiew jest trójnawową bazyliką zbudowaną z kamienia i cegieł. Świątynia, choć stosunkowo niewielka, imponuje prostotą formy oraz pięknymi zdobieniami wnętrza. Namalowane w XIV wieku freski przedstawiają między innymi cykl scen z życia Maryi oraz życie św. Szczepana, pierwszego chrześcijańskiego męczennika. Warto zwrócić uwagę na detale i żywe kolory fresków.

Dalszy spacer ulicą Ribarską zaprowadzi nas do Cerkwi Chrystusa Pantokratora. 

Cerkiew Chrystusa Pantokratora

Cerkiew Chrystusa Pantokratora, zwana również Cerkwią Chrystusa Wszechmogącego, jest jednym z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych zabytków w Nessebarze. Jej bogato zdobiona fasada przyciąga uwagę turystów i miłośników sztuki sakralnej. Ta monumentalna świątynia jest jednym z najważniejszych symboli miasta i doskonale oddaje jego bogate dziedzictwo kulturowe i religijne.

Świątynia została zbudowana na przełomie XIII-XIV wieku, w okresie największego rozkwitu Nessebaru, kiedy to miasto stanowiło ważny ośrodek handlowy i religijny na wybrzeżu Morza Czarnego. Świątynia była dedykowana Chrystusowi Pantokratorowi, co w języku greckim oznacza “wszechmogący” lub “władca wszystkiego”.

W późniejszych wiekach cerkiew przestała pełnić funkcję sakralną. W czasach panowania osmańskiego została przekształcona w magazyn, a w XIX wieku zaczęła popadać w ruinę. W XX wieku cerkiew przeszła gruntowną renowację, a dziś jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów średniowiecznej architektury bizantyjskiej w Nessebarze. Znajduje się także na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Najbardziej imponującą częścią cerkwi jest jej fasada ozdobiona wielobarwnymi ornamentami wykonanymi z czerwonej cegły, kamienia i ceramiki. Ułożona w misterny sposób czerwona cegła kontrastuje z jasnym kamieniem, tworząc efektowną kolorową mozaikę.

Freski, które niegdyś zdobiły wnętrze cerkwi niestety nie przetrwały w pełni do naszych czasów, choć niektóre fragmenty można jeszcze zobaczyć. Ikonostas, który oddzielał nawę główną od prezbiterium również nie przetrwał do dzisiaj, ale jego obecność i znaczenie dla sakralnej funkcji cerkwi są dobrze znane z przekazów historycznych. 

W cerkwi znajduje się muzeum, w którym można zobaczyć wystawę poświęconą 18 starym mapom miasta.

Jeżeli dalej pójdziemy ul. Ribarską, a następnie skręcimy w prawo w ul. Mitropolitską znajdziemy się przed Cerkwią św. Jana Chrzciciela. 

Cerkiew św. Jana Chrzciciela

Cerkiew św. Jana Chrzciciela jest jednym z najstarszych i najlepiej zachowanych zabytków sakralnych w Nessebarze. Zbudowana w XI wieku, stanowi wspaniały przykład wczesnej architektury bizantyjskiej w Bułgarii. Jest to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na Starym Mieście w Nessebarze.

W odróżnieniu do innych cerkwi w Nessebarze, Cerkiew św. Jana Chrzciciela nie została zniszczona podczas najazdów ani też nie była przebudowana w późniejszych okresach. Dzięki temu jest jedną z najbardziej autentycznych średniowiecznych świątyń w regionie. Przez wieki była miejscem pochówku ważnych lokalnych osobistości.

Cerkiew św. Jana Chrzciciela to niewielka, ale solidna budowla wzniesiona na planie krzyża o wymiarach 12 x 10 metrów. Charakteryzuje się prostotą formy i surową architekturą. Zbudowana jest z kamienia i cegły, a zewnętrzne ściany są pozbawione bogatych zdobień. W niektórych miejscach zastosowano elementy ceramiczne.

Choć cerkiew zachowała się w dobrym stanie, jej wnętrze jest stosunkowo skromne. Najważniejszym elementem dekoracyjnym były freski, które nie przetrwały do dzisiejszych czasów. Pozostałości dawnych malowideł można jednak dostrzec na niektórych ścianach, co pozwala domyślać się, jak bogato zdobiona była świątynia w średniowieczu.

W pobliżu cerkwi znajdują się wczesnobizantyjskie termy oraz Cerkiew św. Spasa. Jeśli masz więcej czasu na zwiedzanie, warto tam zajrzeć. Kierując się w kierunku północno-wschodnim dojdziemy do Cerkwi Świętych Archaniołów Michała i Gabriela. 

Cerkiew Świętych Archaniołów Michała i Gabriela

Warto zobaczyć w Nessebarze Cerkiew Świętych Archaniołów Michała i Gabriela. Powstała w XIII wieku i została poświęcona Archaniołom Michałowi i Gabrielowi, którzy w chrześcijaństwie są boskimi posłańcami i obrońcami. Michał jest zazwyczaj przedstawiany jako wojownik walczący z siłami zła, podczas gdy Gabriel jest zwiastunem boskich objawień.

Najbardziej charakterystycznym elementem cerkwi jest jej fasada ozdobiona bogatymi detalami architektonicznymi, które wyróżniają świątynię na tle innych budowli Nessebaru. Do dekoracji użyto głównie cegły, kamienia i ceramiki, które tworzą geometryczne wzory, nadające budowli unikalnego wyglądu. Szczególnie imponujące są półkoliste nisze i ornamenty przypominające mozaiki. Fasada jest podzielona na trzy kondygnacje, z których każda ozdobiona jest innym rodzajem wzoru.

Wnętrze cerkwi jest obecnie częściowo zniszczone, a freski, które kiedyś zdobiły jej ściany, nie przetrwały próby czasu. Pozostały jednak fragmenty dawnej ornamentyki, które świadczą o tym, że wnętrze było bogato dekorowane malowidłami, w tym przedstawieniami Archaniołów Michała i Gabriela oraz innych świętych. Zdecydowanie warto odwiedzić to miejsce. 

W tej części miasta warto zobaczyć Cerkiew św. Paraskiewy znajdującą się dosłownie kilkadziesiąt metrów od Cerkwi Świętych Archaniołów Michała i Gabriela. 

Cerkiew św. Paraskiewy

Cerkiew św. Paraskiewy została wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku i została poświęcona świętej męczennicy czczonej w tradycji wschodniochrześcijańskiej jako patronki zdrowia i ochrony przed nieszczęściami. W średniowieczu święta ta była otaczana głęboką czcią, a jej wizerunki często pojawiały się w ikonografii bizantyjskiej i słowiańskiej.

Choć świątynia jest niewielka, wyróżnia się finezyjnym podejściem do detalu i kompozycji. Budynek cerkwi oparty jest na prostokątnym planie z jedną nawą zakończoną półkolistą apsydą, która dawniej mieściła ołtarz.

Jednym z najbardziej imponujących elementów cerkwi św. Paraskiewy jest bogato zdobiona fasada. Zewnętrzne ściany świątyni pokryte są dekoracyjnymi ornamentami wykonanymi z czerwonej cegły i kamienia, tworzącymi złożone wzory geometryczne i łukowe. Wiele z tych zdobień przypomina styl typowy dla innych cerkwi Nessebaru.

Kontynuując spacer szlakiem cerkwi starego Nesebyru kierujemy się teraz w kierunku południowym, by po około 100 metrach marszu stanąć przed ruinami Cerkwi św. Zofii. 

Cerkiew św. Zofii

Cerkiew św. Zofii zwana także Starą Metropolią zbudowana została w V wieku, czyli w okresie wczesnego średniowiecza. Świątynia ta była głównym kościołem biskupim miasta i pełniła kluczową rolę w jego życiu religijnym. Choć obecnie cerkiew znajduje się w stanie ruiny, to na pewno warto ją zobaczyć.

Świątynia zbudowana jest na planie prostokąta o długości około 25 metrów i szerokości 13 metrów. Składa się z trzech naw oddzielonych od siebie rzędami kolumn, które podtrzymywały niegdyś drewniany dach. Środkowa nawa była wyższa i szersza od bocznych. Wschodnia część cerkwi zakończona jest półkolistą apsydą, gdzie kiedyś znajdował się ołtarz.

Mimo że większość oryginalnych dekoracji nie przetrwała, można przypuszczać, że cerkiew była bogato zdobiona. W tamtym okresie wnętrza takich bazylik często pokrywano freskami i mozaikami przedstawiającymi sceny biblijne oraz wizerunki świętych.

Ostatnim punktem spaceru po starej części Nesebyru jest położona w pobliżu nabrzeża Bazylika Matki Bożej Eleusy. 

Bazylika pod wezwaniem Matki Bożej Eleusy

Około 300 metrów dalej znajduje się Bazylika Matki Bożej Eleusy, która została zbudowana w VI wieku, w okresie wczesnego chrześcijaństwa. Była ona jednym z głównych kościołów miasta i pełniła funkcję ważnego miejsca kultu maryjnego. Ze względu na swoje położenie na skraju półwyspu, bazylika nie tylko służyła wiernym, ale również symbolicznie strzegła miasta przed zagrożeniami. Eleusa, co po grecku oznacza “miłosierna,” to określenie Matki Bożej podkreślające jej troskliwość i opiekę nad wiernymi.

Świątynia została wzniesiona na planie trójnawowej bazyliki z nawami oddzielonymi kolumnami. Cała konstrukcja miała długość około 28 metrów, a szerokość wynosiła 18 metrów, co czyniło ją jedną z większych świątyń w Nessebarze.

Niestety, podobnie jak wiele innych budowli w Nessebarze, bazylika została zniszczona przez najazdy, prawdopodobnie w okresie tureckim, ale jej ruiny przetrwały do dziś.

Plaże w Nesebyrze

Nessebar to nie tylko zabytki, ale również piękne plaże. Miasto może pochwalić się piaszczystym wybrzeżem idealnym na wypoczynek i relaks na słońcu. Niżej wymienione plaże są dobrze utrzymane i oferują możliwość korzystania z różnych atrakcji wodnych.

• Plaża Południowa (Nesebar South Beach): Najpopularniejsza plaża w okolicy, zlokalizowana na zachód od Starego Miasta. Jest piaszczysta, z łagodnym zejściem do morza, idealna dla rodzin z dziećmi.
• Plaża Nessebar: Położona na południe od poprzedniej plaży. Jest piaszczysta, z łagodnym zejściem do wody. W okolicy znajdują się liczne restauracje i bary.
• Plaża Stary Nessebar: Ta kamienista plaża z dużą ilością muszelek pomiędzy kamykami znajduje się w starożytnej części Nessebaru w otoczeniu historycznych budowli. Mimo, że jest mniejsza, jej urok i bliskość do atrakcji turystycznych sprawiają, że warto ją odwiedzić.

Nessebar to miejsce, które zachwyca swoją różnorodnością. Stare Miasto pełne jest zabytków i urokliwych zaułków, a malownicze plaże i atrakcje w okolicy sprzyjają wypoczynkowi.